หน้าแรก ต่างประเทศ โลกมุสลิมเร่งเยียวยา หละงศาลโลกตัดสิน เมียนมาก่อฆ่าล้างเผ่าพันธุ์โรฮิงญา คืนสิทธิ์-กลับบ้าน

โลกมุสลิมเร่งเยียวยา หละงศาลโลกตัดสิน เมียนมาก่อฆ่าล้างเผ่าพันธุ์โรฮิงญา คืนสิทธิ์-กลับบ้าน

ศาลโลกชี้ เมียนมาก่อฆ่าล้างเผ่าพันธุ์โรฮิงญา
OIC ต้อนรับคำตัดสิน – โลกมุสลิมต้องเดินหน้าต่อเรื่องเยียวยา-คืนสิทธิ-กลับบ้าน

วันที่ 19 พ.ย. 2569 ศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ (ICJ) ณ กรุงเฮก มีคำพิพากษาครั้งประวัติศาสตร์ว่า เมียนมาก่อฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ต่อชาวโรฮิงญาในรัฐยะไข่ตอนเหนือ จากปฏิบัติการทางทหารในปี 2560 ซึ่งละเมิดอนุสัญญาว่าด้วยการป้องกันและลงโทษความผิดอาญาฐานฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ ปี 2491

นี่เป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ 80 ปีของศาลโลก ที่ศาลตัดสินว่ารัฐหนึ่งได้ “ก่อ” การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ ไม่ใช่แค่ล้มเหลวในการป้องกัน

คดีนี้ แกมเบียเป็นผู้ยื่นฟ้องตั้งแต่เดือน พ.ย. 2562 โดยได้รับการสนับสนุนจากองค์การความร่วมมืออิสลาม (OIC) หลังชาวโรฮิงญากว่า 740,000 คน ต้องหนีออกจากเมียนมาไปบังกลาเทศ มีผู้เสียชีวิตประมาณ 10,000 คน

OIC ต้อนรับคำตัดสิน

องค์การความร่วมมืออิสลาม (OIC) ออกแถลงการณ์วันที่ 19 พฤศจิกายน ต้อนรับคำวินิจฉัยของ ICJ โดยถือเป็นพัฒนาการสำคัญในการเรียกร้องความยุติธรรมให้ชาวโรฮิงญา เป็นหมุดหมายสำคัญของความยุติธรรมระหว่างประเทศ เป็นชัยชนะของความจริง สิทธิของเหยื่อ และหลักการต้องไม่มีการลอยนวลพ้นผิด

OIC ยังแสดงความยินดีและขอบคุณต่อบทบาทนำของแกมเบีย โดยเฉพาะรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมแกมเบีย ดาวดา จัลโลว์ ซึ่งเป็นประเทศผู้ยื่นฟ้องคดีนี้ในนาม OIC และรัฐสมาชิก

5 ข้อสำคัญของคำพิพากษา

1. มีเจตนาฆ่าล้างเผ่าพันธุ์
กองกำลังความมั่นคงเมียนมาสังหารชาวโรฮิงญาจำนวนมาก ก่อความรุนแรงทางเพศอย่างกว้างขวาง ทำลายหมู่บ้านอย่างเป็นระบบ และผู้บริหารระดับสูงเผยแพร่คำพูดสร้างความเกลียดชังที่ลดทอนความเป็นมนุษย์ของชาวโรฮิงญา

2. เมียนมาละเมิดอนุสัญญา 6 ประการ
ทั้งละเมิดหน้าที่ป้องกันการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ หน้าที่ลงโทษผู้กระทำผิด และหน้าที่ออกกฎหมายภายในประเทศเพื่อบังคับใช้อนุสัญญา

3. ต้องหยุดการละเมิด – สอบสวน – ลงโทษ
ศาลสั่งให้เมียนมายุติการกระทำที่ละเมิดทันที สอบสวนผู้ต้องสงสัยทั้งหมด ดำเนินคดีและลงโทษผู้กระทำผิด และให้หลักประกันว่าจะไม่เกิดขึ้นอีก

4. ต้องให้กลับบ้านอย่างปลอดภัยและสมัครใจ
ศาลสั่งให้มีการเยียวยา (Restitution) คือ อำนวยให้ชาวโรฮิงญากลับบ้านอย่างปลอดภัยและสมัครใจ คืนหรือชดเชยทรัพย์สินที่เสียหาย ค้นหาผู้สูญหาย จัดพิธีศพอย่างเหมาะสม และฟื้นฟูร่างกายและจิตใจ

5. ค่าชดเชย – ยังไม่กำหนดตัวเลข
ศาลยังไม่ได้กำหนดจำนวนค่าชดเชย แต่สั่งให้เมียนมาส่งรายงานแผนการดำเนินการภายใน 2 ปี คือภายในเดือน พ.ย. 2571

ประเด็นที่ต้องระวัง

คำพิพากษานี้คือ การตัดสินความรับผิดของรัฐ ไม่ใช่การพิพากษาลงโทษจำคุกบุคคลใดบุคคลหนึ่ง การลงโทษผู้นำทหารเป็นรายบุคคล เป็นหน้าที่ของศาลอาญาระหว่างประเทศ (ICC) หรือศาลภายในประเทศ ส่วนรายละเอียดค่าชดเชยจะพิจารณาในขั้นตอนต่อไป

คำพิพากษาจะทำให้ชาวโรฮิงญาได้กลับบ้านจริงหรือไม่?

คำตอบตามตรงคือ “ยังไม่แน่”

คำพิพากษาให้สิทธิกลับบ้าน แต่สถานการณ์จริงในเมียนมายังอยู่ในภาวะสงครามกลางเมืองหลังรัฐประหารปี 2564 มีผู้เสียชีวิตประมาณ 100,000 คน ผู้พลัดถิ่นกว่า 3.5 ล้านคน และการสู้รบระหว่างกองทัพเมียนมากับกองทัพอาระกันในรัฐยะไข่ก็ยังรุนแรง

เมียนมาเคยอ้างว่าได้ตรวจสอบผู้ลี้ภัยในบังกลาเทศแล้วกว่า 300,000 คน และลงทะเบียนเพื่อส่งกลับ แต่ระบุว่าจะเริ่มได้ก็ต่อเมื่อความปลอดภัยในรัฐยะไข่กลับคืนมาเท่านั้น

เมียนมาจะปฏิบัติตามคำสั่งศาลอย่างไร?

ICJ ไม่มีตำรวจหรือกลไกบังคับใช้ของตัวเองโดยตรง คำพิพากษาถือเป็นที่สุดและอุทธรณ์ไม่ได้ แต่การบังคับใช้ต้องอาศัยแรงกดดันทางการเมือง

แกมเบียสามารถนำเรื่องเข้าสู่คณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติเพื่อขอให้ดำเนินการได้ ขณะที่ประชาคมโลกต้องกดดันให้รัฐบาลทหารเมียนมาส่งรายงานภายใน 2 ปีตามที่ศาลสั่ง

นักกฎหมายระหว่างประเทศประเมินว่า แม้ศาลจะสั่งเยียวยาอย่างกว้างขวาง แต่เงื่อนไขทางการเมืองในเมียนมายังไม่เอื้อให้เกิดการเยียวยานั้นได้ในเร็ววันนี้

อาเซียนจะมีบทบาทผลักดันความยุติธรรมได้แค่ไหน?

อาเซียนมีข้อจำกัดจากหลักไม่แทรกแซงกิจการภายใน และฉันทามติ 5 ข้อเกี่ยวกับเมียนมาที่ยังเดินหน้าได้จำกัด

สิ่งที่อาเซียนทำได้จริงในตอนนี้คือ กดดันให้เมียนมาปฏิบัติตามคำพิพากษาในเวทีพหุภาคี สนับสนุนการส่งความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมอย่างปลอดภัย ไม่ผลักดันการส่งกลับชาวโรฮิงญาโดยที่ยังไม่ปลอดภัยและไม่สมัครใจ และเปิดพื้นที่ให้เสียงของชาวโรฮิงญาเองได้มีส่วนร่วมในการกำหนดแนวทางการเยียวยา

หากอาเซียนไม่ขยับ คำพิพากษาจะกลายเป็นเพียงชัยชนะทางกฎหมาย แต่ไม่เปลี่ยนชีวิตจริงของชาวโรฮิงญาในค่ายผู้ลี้ภัยที่ค็อกซ์บาซาร์

คำตัดสินจบแล้ว แต่โจทย์จริงเพิ่งเริ่ม

1. ผลักดันการเยียวยาให้เป็นรูปธรรม
ไม่ใช่แค่เงินชดเชย แต่ต้องรวมถึงการคืนที่ดิน คืนทรัพย์สิน การฟื้นฟูจิตใจ และการยอมรับอย่างเป็นทางการว่าเกิดอะไรขึ้น

2. ผลักดันการคืนสิทธิพลเมือง
ชาวโรฮิงญาถูกทำให้ไร้รัฐจากกฎหมายสัญชาติปี 2525 ถ้าไม่มีการคืนสัญชาติและสิทธิพลเมือง การกลับบ้านก็จะไม่ยั่งยืน

3. ผลักดันการกลับบ้านอย่างปลอดภัย สมัครใจ และมีศักดิ์ศรี
OIC ต้องยืนยันหลักการว่า จะไม่มีการส่งกลับโดยบังคับ ขณะที่สถานการณ์ในรัฐยะไข่ยังไม่ปลอดภัย

4. รักษาแรงกดดันระหว่างประเทศไม่ให้แผ่ว
ตั้งแต่การติดตามรายงาน 2 ปีของเมียนมา การสนับสนุนคดีที่ ICC ไปจนถึงมาตรการคว่ำบาตรต่อกองทัพเมียนมา

บทพิสูจน์ของโลกมุสลิมจึงไม่ใช่แค่ออกแถลงการณ์ต้อนรับคำตัดสิน แต่อยู่ที่ว่า จะทำให้คำพิพากษาที่กรุงเฮก กลายเป็นบ้าน สัญชาติ และความปลอดภัยจริง ๆ ของชาวโรฮิงญาได้หรือไม่

ที่มา : ศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ (ICJ) / Reuters / องค์การความร่วมมืออิสลาม (OIC) วันที่ 19 พ.ย. 2569

#โรฮิงญา #ICJ #เมียนมา #OIC #อาเซียน #Mtoday